4/3/11

Πόσο χρόνο σας πήρε να το γράψετε;

Beyond the housing question there opened out a luxurious poster on which a cliff was depicted and, riding on its crest, a horseman in a felt cloak with a rifle on his shoulder. A little lower - palm trees and a balcony; on the balcony - a seated young man with a forelock, gazing somewhere aloft with very lively eyes, holding a fountain pen in his hand. There was an inscription: "Full-scale Creative Vacations from Two Weeks (Story/Novella) to One Year (Novel/Trilogy). Yalta, Suuk-Su, Borovoe, Tsikhidziri, Makhindzhauri, Leningrad (Winter Palace)". There was also a line at this door, but not an excessive one - some hundred and fifty people".

(M. Bulgakov, "Master and Margarita", από το
http://www.masterandmargarita.eu/en/index.html
)


Καθώς διαβάζω τον Φρανκενστάιν μετά τον Τσιόλκα και μετά μια διεξοδική ανάλυση (στο παραπάνω σάιτ) του Master and Margarita, σκέφτομαι ότι, από την άποψη του χρόνου γραφής, υπάρχουν δυο ειδών μυθιστορήματα: αυτά που προετοιμάζονται και γράφονται σε πολλά χρόνια και αυτά που γράφονται σε μήνες (σαν τον Φρανκενστάιν). Και πως το δεύτερο δεν είναι καθόλου μειονέκτημα οταν το ίδιο το υλικό προσφέρεται, ή όταν τέλος πάντων εχει απλωθεί όσο χρειάζεται για να δώσει την ιστορία με τα παρελκόμενά της. Ισως μάλιστα η ταχύτητα της ολοκλήρωσης να βοηθάει στη συνεκτικότητα της δομής, καθώς ο συγγραφέας το έχει όλο μαζί στο μυαλό του. Αν το παρατήσει και το ξαναπιάσει μετά από καιρό, θα γίνει ίσως πιο χαλαρό ή θα χάσει σε ενότητα ύφους.

Όμως το πρόβλημα είναι κυρίως τα άλλα, τα "μεγάλα" (σε διάρκεια γραφής) μυθιστορήματα: συχνά σήμερα, ενώ απαιτούν, για διάφορους λόγους, αυτή τη διάρκεια, προσπαθούμε να τα γράψουμε γρήγορα. (Επίσης για διάφορους λόγους. Οι περιζήτητοι συγγραφείς μάλλον επειδή τα ζητάει ο εκδότης, οι ..αζήτητοι για άλλους, ψυχολογικούς κυρίως). Από την άλλη, αν δουλεύεις κάτι πολλά χρόνια, πώς είσαι βέβαιος ότι το αντικείμενό σου ειναι κατι σημαντικό και δεν την έχεις πατήσει με μια ασημαντότητα με πολύπλοκη δομή και πολλές λεπτομέρειες;

Ίσως τελικά η μεγαλύτερη αξία να βρίσκεται στον πυρήνα της σύλληψης. Ο πυρήνας του Φρανκενστάιν άρκεσε για να του δώσει την αθανασία, ενώ από την άλλη μπορεί ο Τσιόλκας να διάβασε, κατά δήλωσή του, όλη τη Βίβλο και όλο το Κοράνι για να γράψει τη Νεκρή Ευρώπη, δεν ξερω όμως αν αυτό πρόσθεσε κάτι σημαντικό στο βιβλίο. Ο Μετρ και η Μαργαρίτα θα μπορούσαν να είναι πιο απλό βιβλίο με τα ίδια περίπου νοήματα και την ίδια εντύπωση του πλούσιου γκροτέσκο και χωρίς ίσως την ενσωματωμένη ιστορία του Χριστού και του Πιλάτου, που θα στεκόταν μια χαρά ως ξεχωριστό βιβλίο। (Ισως μάλιστα να ενσωματώθηκε ακριβώς γι αυτό। Συχνά κάνουμε μεγάλα βιβλία για να συμπεριλάβουμε σε ένα όλες τις ιδέες μας)। Ποτέ δεν κατάλαβα γιατί ο Φλομπέρ έκανε είκοσι χρόνια να γράψει τη Μποβαρύ (τι στο καλό έγραφε είκοσι χρόνια;), ενώ καταλαβαίνω, νομίζω, τον Τζέφρι Ευγενίδη οταν λέει οτι κάνει χρόνια για ένα μυθιστόρημα, ενώ η συναδερφός του στο Πανεπιστήμιο, η Τζόις Κάρολ Όουτς, γράφει περίπου ένα κάθε χρονο.

Στην Ελλάδα της προχειρότητας (εννοώ γενικά της ζωής), της αστάθειας και της δυσκολίας (ακόμα και από έλλειψη πηγών, πρωτογενών η/και οργανωμένων) να κάνουμε κάτι συστηματικά, πόσα βιβλία θα ήταν καλύτερα αν ο συγγραφέας είχε το χρόνο και την άνεση, είτε να δουλέψει πολλά χρόνια αυτά που πρέπει να δουλευτούν, είτε, αντίθετα, να συγκεντρωθεί για να τελειώσει σύντομα κάτι που απαιτεί εναν απλό και σφιχτό πυρήνα;